Wyniki operacyjne
Rynek finansowy
Działalność Grupy Kapitałowej GPW jest zdywersyfikowana i koncentruje się na dwóch rynkach: finansowym i towarowym, w ramach, których spółki Grupy organizują obrót instrumentami finansowymi i towarami oraz oferują usługi komplementarne.
Zakres działalności Grupy GPW w obszarze rynku finansowego obejmuje:
- obrót instrumentami finansowymi na rynku regulowanym i w alternatywnym systemie obrotu:
- obrót akcjami i innymi instrumentami udziałowymi na Głównym Rynku i NewConnect,
- obrót instrumentami pochodnymi na Głównym Rynku,
- obrót instrumentami dłużnymi na rynku Catalyst organizowanym przez GPW i BondSpot oraz na platformie Treasury BondSpot Poland (TBSP),
- obsługę emitentów w zakresie wprowadzania do obrotu i notowania instrumentów finansowych,
- sprzedaż informacji z obszaru rynku finansowego.
Obsługa obrotu
Obsługa obrotu obejmuje obrót instrumentami finansowymi na Głównym Rynku i na rynkach regulowanych przez GPW – NewConnect i Catalyst oraz na platformie Treasury BondSpot Poland.
Instrumenty finansowe w obrocie na rynkach finansowych Grupy GPW
Rynek akcji
W 2020 r. wartość obrotów akcjami w ramach arkusza zleceń na Głównym Rynku GPW wyniosła 297,3 mld zł i była wyższa o 55,3% od wartości obrotów w 2019 r. (191,5 mld zł). Średnia dzienna wartość obrotów w 2020 r. wyniosła 1 234,6 mln zł w stosunku do 787,4 mln zł w 2019 r. W 2020 r. w ramach transakcji sesyjnych zawarto 33,5 mln transakcji vs. 17,9 mln transakcji w 2019 r. Wartość średniej transakcji sesyjnej w 2020 r. wyniosła 8,9 tys. zł vs. 10,7 tys. Liczba sesji w 2020 r. wyniosła 252 vs. 248 w 2019 r.
Wartość obrotów akcjami na Głównym Rynku [mld zł]
W 2020 r. wartość obrotów w ramach arkusza zleceń na rynku NewConnect wzrosła o 925,3% rdr i wyniosła 14,7 mld zł, podczas gdy wartość obrotów w transakcjach pakietowych wzrosła o 110,1% do 198 mln zł.
- W 2020 r. GPW zorganizowała kolejną edycję konferencji inwestorskiej „GPW Innovation Day” oraz „Gaming na Giełdzie”, podczas których notowane spółki, w tym spółki z NewConnect, spotykały się z inwestorami zarówno indywidualnymi jak i instytucjonalnymi. W 2020 r. GPW zorganizowała również webinarium „Kapitał na rozwój - #NewConnect”, który poświęcono tematyce rynku NewConnect zarówno z punkt widzenia emitentów, jak i inwestorów.
- W 2020 r. GPW we współpracy z Radą Autoryzowanych Doradców rynku NewConnect opracowała pierwszą kompleksową publikację na temat zasad funkcjonowania rynku NewConnect pt. „NewConnect - przewodnik”. Przewodnik obejmuje m.in. szczegółowy opis procesu emisji i wprowadzenia akcji na NC, rolę Autoryzowanych Doradców na tym rynku, aspekty prawne uwzględniające najnowsze zmiany w Regulaminie Alternatywnego Systemu Obrotu, prawie krajowym i unijnym oraz porusza najważniejsze kwestie związane z uzyskaniem i posiadaniem statusu spółki notowanej na NewConnect.
- GPW dostrzega duży potencjał dalszego rozwoju rynku NewConnect, z uwagi na duże zainteresowanie spółek notowaniem na tym rynku, jak i rosnącą aktywnością inwestorów. Uzyskanie w 2019 r. przez NewConnect statusu tzw. SME Growth Market, przełożyło się na ułatwienia regulacyjne dla emitentów. NewConnect jest bardzo interesującą opcją dla małych firm poszukujących kapitału na rozwój oraz płynności dla swoich akcji. Dedykowany dział na GPW stale spotyka się indywidualnie ze spółkami oraz uczestniczy w konferencjach tematycznych i branżowych promując NewConnect.
Kapitalizacja spółek krajowych i spółek zagranicznych
- Kapitalizacja spółek krajowych notowanych na Głównym Rynku wyniosła na koniec grudnia 2020 r. 539 mld zł, a kapitalizacja spółek zagranicznych 530 mld zł.
Wartość obrotów akcjami na Rynku NewConnect [mln zł]
Współczynnik płynności (inaczej velocity ratio) jest stosunkiem obrotów do średniej miesięcznej kapitalizacji. W statystykach FESE wartości velocity podawane są w miesięcznych interwałach czasowych – po uśrednieniu miesięcznych danych, największy wskaźnik płynności dla spółek krajowych (ang. domestic equity trading velocity) odnotowano w Q4’2020 r. (76,8%). W całym 2020 r. uśredniony velocity ratio wyniósł 59,8%.
Obroty akcjami na Głównym Rynku [mld zł] i wskaźnik obrotu [%]
Źródło: GPW – transakcje w ramach arkusza zleceń; FESE – wskaźnik obrotu dla spółek krajowych (ang. domestic equity trading velocity).
GPW podejmuje szerokie działania mające na celu zwiększanie płynności Głównego Rynku przede wszystkim ukierunkowane na pozyskanie nowych klientów, poprawę infrastruktury i dostępności, a także na wzrost obrotów między innymi poprzez aktywne programy promocyjne w zakresie opłat transakcyjnych.
Udostępniona w I kwartale 2016 r. usługa kolokacji jest przeznaczona dla podmiotów wykorzystujących automatyczne systemy handlu, chcących zagwarantować sobie i swoim klientom najszybszy dostęp do rynków GPW. W 2020 r. kolejny klient rozpoczął korzystanie z tego rozwiazania. Usługa kolokacji jest kluczowym elementem infrastruktury rynku kapitałowego, pozwalającą zbudować segment elektronicznych dostawców płynności i w efekcie znacznie poprawić płynność w arkuszu zleceń.
W 2020 r. GPW pozyskała czterech nowych członków giełdy: HRTEU Ltd (Irlandia); IBKR Europe S.a.r.L (Luksemburg).; Liquidnet EU Limited (Irlandia) i Michael Strom S.A. (Polska).
W 2020 r. obowiązywał program SuperAnimator. Na rynku kasowym program ma na celu wspieranie płynności i intensyfikację obrotów na największych spółkach wchodzących w skład indeksu WIG20. Program nakłada na animatorów większe wymagania w zakresie składanych na GPW zleceń (wartość oferty i spread), ale z drugiej strony po spełnieniu odpowiednich warunków programu umożliwia uczestnikom zwrot części opłat operacyjnych za obrót. Podobne programy zachęcające animatorów do polepszenia warunków kwotowania funkcjonują także na wszystkich klasach instrumentów z rynku terminowego.
- Program High Volume Provider (HVP) – program adresowany do podmiotów inwestujących wyłącznie na rachunek własny, wprowadzony przez GPW w listopadzie 2013 r. Ma charakter promocji opłat dla tych inwestorów, którzy generują co najmniej 5 mln zł wartości obrotu akcjami na sesję na rynku akcji lub 150 szt. kontraktów terminowych i opcyjnych na rynku terminowym. W czerwcu 2017 roku został wprowadzony dodatkowy próg minimalnego obrotu w ramach programu High Volume Provider o nazwie HVP mini. Progi w HVP mini wynoszą 2,5 mln zł dla rynku kasowego i 75 kontraktów terminowych lub opcji dla rynku terminowego. Obrót w ramach programu HVP jest agregowany w ujęciu miesięcznym. W 2018 roku został wprowadzony opcjonalny cennik premiujący zlecenia pasywne dla uczestników HVP dla kontraktów indeksowych. W związku z rozwojem strategii pasywnych stosowanych przez podmioty działające w programie, w 2020 roku zniżki premiujące zlecenia pasywne został poszerzony o kontrakty akcyjne.
- Program High Volume Funds (HVF) – program skierowany do funduszy inwestycyjnych prowadzących aktywny obrót akcjami lub instrumentami pochodnymi na GPW, wprowadzony w lipcu 2015 r. Podobnie jak HVP ma charakter promocji opłat dla tych funduszy, które generują średnią dzienną wartość obrotu akcjami na poziomie 5 mln zł lub 150 szt. kontraktów terminowych i opcyjnych. Jednym z warunków uczestnictwa w programie był wysoki wskaźnik obrotowości portfela (200% miesięcznie), skierowany głównie do małych i średnich funduszy generujących duże obroty w ujęciu miesięcznym. W 2020 r. ten warunek został zastąpiony wymaganą klasyfikacją danego podmiotu jako fundusz alternatywny w rozumieniu dyrektywy KE Alternative Investment Fund Managers Directive 2011/61/EU. Powyższa zmiana ma na celu rozszerzenie programu o nowych uczestników. W 2020 r. został pozyskany nowy klient działający w programie.
- Promocja dla członków giełdy działających na rachunek własny realizujących transakcje cross z klientami – została wprowadzona obniżka o 100% stawki dealerskiej i 20% stawki klienckiej dla transakcji cross. Promocja wprowadzana dwuetapowo, w pierwszym półroczu 2020 r obniżająca tylko koszty transakcyjne po stronie dealera i od drugiego półrocza także po stronie klienta. Promocja dostępna jest dla instrumentów notowanych na Rynku Głównym i ASO NewConnect.
- Program Wsparcia Pokrycia Analitycznego został powołany Uchwałą ZG z dnia 25 marca 2019 r. i ma na celu poprawę płynności w sektorze średnich i małych spółek. W zamian za określone wynagrodzenie, domy maklerskie zobowiązują się do przeprowadzenia i publikowania analiz spółek, które zgłosiły się i spełniają kryteria opisane w regulaminie Programu. W 2020 roku, związku z dużym zainteresowaniem zdecydowaliśmy się powiększyć Program o dodatkowe dwanaście spółek. Program obejmuje 51 spółek.
- Wszystkie działania nakierowane są na poprawę płynności. Jednym z głównych parametrów wpływających na poziom aktywności inwestorów jest zmienność, która wyraźnie wzrosła w 2020 roku w związku z pandemią wirusa Covid – 19.
Roczna zmienność głównych indeksów WIG i WIG20
Inne instrumenty rynku kasowego
Na rynku kasowym GPW notowane są także produkty strukturyzowane, certyfikaty inwestycyjne i jednostki funduszy typu ETF.
Liczba sztuk produktów notowanych w latach 2020-2016
| stan na 31 grudnia (szt.) | 2020 | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 |
|---|---|---|---|---|---|
| Produkty strukturyzowane (certyfikaty) | 1 798 | 1 220 | 1151 | 942 | 784 |
| Produkty strukturyzowane (obligacje) | 9 | 1 | 0 | 1 | 0 |
| Certyfikaty inwestycyjne | 36 | 36 | 33 | 36 | 37 |
| Fundusze ETF | 7 | 6 | 3 | 3 | 3 |
Łącznie na koniec 2020 r. w obrocie na GPW znajdowało się: 1 798 produktów strukturyzowanych w formie certyfikatu inwestycyjnego, 9 produktów strukturyzowanych opartych o obligacje, 36 certyfikatów inwestycyjnych i 7 funduszy typu ETF, a łączna wartość obrotu tymi instrumentami w 2020 r. wyniosła 3,68 mld zł vs. 1,54 mld zł w 2019 r. (+148% r/r). Na rynku funduszy ETF został odnotowany wzrost obrotów o 338% r/r (174 mln zł w 2019 r. wobec 768 mln zł w 2020 r.)
W ciągu całego roku wprowadzono ponad 2100 produktów strukturyzowanych.
Podział procentowy obrotów przedstawia się następująco:
- produkty strukturyzowane (79%),
- jednostki funduszy ETF (21%).
Struktura wolumenu obrotu derywatami w 2020 r. wg klasy instrumentu
Całkowity wolumen instrumentami pochodnymi w 2020 r. wyniósł 11,49 mln szt. vs. 6,98 mln szt. w 2019 r. Jest to przede wszystkim efekt wzrostu wolumenu obrotu kontraktami terminowymi na WIG20 z 3,88 mln szt. w 2019 r. do 6,13 mln szt. w 2020 r. oraz wzrostu wolumenu kontraktów terminowych na waluty z 1,33 mln szt. do 2,44 mln szt. Liczba otwartych pozycji (LOP) na wszystkich instrumentach pochodnych na dzień 31 grudnia 2020 r. wyniosła 290,0 tys. sztuk i była o 69,4% wyższa od tej liczby na dzień 31 grudnia 2019 r. (171,2 tys. sztuk).
Wolumen obrotów kontraktami terminowymi, transakcje sesyjne i pakietowe [mln szt.]
Wolumen obrotów opcjami, transakcje sesyjne i pakietowe [tys. szt.]
Aktywność inwestorów na rynku terminowym jest w dużym stopniu pochodną wielkości obrotów na rynku instrumentów bazowych, przy czym dodatkowo pozostaje ona pod jeszcze większym wpływem zmienności niż aktywność inwestorów na rynku kasowym.
W 2020 r. zmienność indeksu WIG20 na rynku kasowym była wyższa w porównaniu do poprzednich lat i wyniosła 28,1% vs. 15,0% w 2019 r. Wskaźnik DLR (derivatives liquidity ratio, stosunek wartości nominalnej obrotów na kontraktach na indeks do wartości obrotu na instrumentach bazowych) dla kontraktów terminowych na WIG20 wyniósł 90 w 2020 r. vs. 102 w 2019 r. GPW stymuluje dalszy wzrost płynności instrumentów pochodnych, podobnie jak na rynku kasowym, poprzez programy zachęt dla dostarczycieli płynności na kontraktach na indeksy, na akcje oraz na opcje.
Dodatkowo wpływ na płynność na finansowym rynku terminowym GPW miały kontynuowane w 2019 r. programy HVP i HVF. Udział uczestników tych programów w łącznym wolumenie obrotu instrumentami pochodnymi, wyniósł 13,4% w 2020 r. vs. 10,0% w 2019 r. Z kolei udział uczestników programów HVP i HVF w obrotach najbardziej płynnym instrumencie jakim jest kontrakt na WIG20 wyniósł 16,0% w 2020 r. vs. 13,4% w 2019 r.
Rynek instrumentów dłużnych
Grupa GPW prowadzi obrót instrumentami dłużnymi w ramach rynku Catalyst, który składa się z regulowanych i alternatywnych systemów obrotu, prowadzonych na platformach transakcyjnych GPW i BondSpot. Na rynku Catalyst prowadzony jest obrót:
- obligacjami korporacyjnymi,
- obligacjami komunalnymi,
- obligacjami banków spółdzielczych,
- obligacjami zamiennymi,
- listami zastawnymi,
- obligacjami Skarbu Państwa.
Wartość obrotów instrumentami nieskarbowymi na rynkach prowadzonych w ramach Catalyst w transakcjach w ramach arkusza zleceń w 2020 r. wyniosła 2 673 mln zł, wobec 2 742 mln zł w roku poprzednim (spadek o 2,5% rdr), a w transakcjach pakietowych 118 mln zł wobec 169 mln zł rok wcześniej. Całkowita wartość obrotów instrumentami nieskarbowymi i skarbowymi na Catalyst w 2020 r. wyniosła 2 792 mln zł wobec 2 912 mln zł w roku poprzednim, co oznacza spadek o 4,1% rdr.
Struktura obrotów na Catalyst (arkusz zleceń i transakcje pakietowe) w 2020 r. wg instrumentu
Wartość obrotów na rynku Catalyst – transakcje EOB i pakietowe [mln zł]
Stosunek wartości nieskarbowych obligacji do PKB [%]
Źródło: Bank for International Settlements (wartość obligacji nieskarbowych na koniec II kw. 2020 r. – najnowsze dostępne dane); IMF (szacunkowy PKB za 2020 r., obliczenia dokonane na bazie „Gross domestic product, current prices, USD”)
W 2020 roku GPW prowadziła szereg działań mających na celu przedstawienie spółkom oraz samorządom możliwości finansowania na wszystkich dostępnych rynkach GPW. Ze względu na sytuację pandemiczną panującą w Polsce zdecydowana większość z aktywności odbywała się on-line. W ramach tych aktywności odbyły się zarówno konferencje jak i specjalistyczne webinaria poświęcone finansowaniu poprzez rynek kapitałowy. Odbywały się również indywidualne spotkania z potencjalnymi emitentami. Nowością, jeśli chodzi o konferencje w ubiegłym roku, był GPW Innovation Day poświęcona spółkom, które w perspektywie średnioterminowej mają zamiar finansować się poprzez GPW. W 2020 r. GPW uruchomiła ponadto program „Warto być spółką giełdową” kierowany do emitentów i spółek już notowanych na rynkach giełdowych, jak również przedsiębiorstw, które dopiero rozważają debiut na parkiecie. Oferuje kilka pakietów wsparcia w zakresie: relacji inwestorskich, regulacji, marketingu oraz kwestii biznesowych.
Treasury BondSpot Poland
Prowadzony przez BondSpot S.A. elektroniczny rynek obligacji skarbowych Treasury BondSpot Poland (TBSP) stanowi integralną część systemu Dealerów Skarbowych Papierów Wartościowych (DSPW), prowadzonego przez Ministerstwo Finansów, przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego oraz środowiska bankowego. Podstawowym celem systemu DSPW jest minimalizacja kosztów obsługi długu publicznego poprzez poprawę płynności, przejrzystości i efektywności rynku skarbowych papierów wartościowych. W ramach rynku TBSP funkcjonują:
- rynek transakcji kasowych (cash),
- rynek transakcji warunkowych (repo).
Do kształtowania się aktywności uczestników rynku TBSP przyczyniły się działania podejmowane w latach poprzednich i kontynuowane w 2020 r. w zakresie zapewnienia optymalnych rozwiązań dla funkcjonowania płynnego, bezpiecznego i przejrzystego rynku, szerokiej i dostosowanej do potrzeb uczestników tego rynku oferty produktowej oraz konkurencyjnych kosztów uczestnictwa w rynku.
Na poziom obrotów na rynku TBSP, w szczególności w segmencie transakcji outright, do połowy lutego 2020 r. miały wpływ przede wszystkim czynniki rynkowe związane z kształtowaniem się rynkowych stóp procentowych, obawami wzrostu inflacji oraz perspektywą ograniczonej podaży obligacji na przetargach organizowanych przez MF związanej z dobrą sytuacją budżetową. Czynniki te wpływały stabilizująco na zmienność na rynku, co przekładało się na niższą aktywność banków na rynku TBSP. W drugiej połowie lutego oraz w kolejnych miesiącach głównym czynnikiem oddziałującym na sytuację na rynku była sytuacja związana z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (co pierwotnie spowodowało istotny wzrost zmienności i ryzyka rynkowego oraz wycofywanie kapitału z funduszy obligacji przez inwestorów), a także podejmowane w ramach neutralizacji negatywnych skutków pandemii decyzje Rady Polityki Pieniężnej dotyczące obniżek stóp procentowych oraz interwencyjny skup obligacji skarbowych przez NBP. Czynniki te miały wpływ na poziom obrotów zarówno na rynku kasowym, jak również na rynku transakcji warunkowych.
Zarówno decyzje RPP, jak również działania NBP spowodowały istotny spadek rynkowych stóp procentowych, który dotyczył również całej krzywej rentowności instrumentów skarbowych, co w sposób naturalny obniżyło aktywność transakcyjną uczestników tego rynku. Jednak głównym czynnikiem wpływającym na obniżenie się tej aktywności były cykliczne operacje odkupu obligacji skarbowych (oraz instrumentów emitowanych prze PFR i BGK) przeprowadzane przez NBP, które z jednej strony skutecznie wspierają płynność w systemie bankowym (brak konieczności pozyskiwania przez banki płynności poprzez sprzedaż posiadanych obligacji skarbowych), z drugiej zaś strony obniżają wartość emisji obligacji skarbowych w wolnym obrocie. Ponadto działania NBP w sposób naturalny przyczyniają się do zmniejszenia zmienności cen obligacji skarbowych, co powoduje preferowanie przez banki ww. konkurencyjnych form negocjowania i zawierania transakcji.
Jednocześnie negatywny wpływ na kształtowanie się obrotów na rynku cały czas wywiera podatek bankowy, którego konstrukcja zachęca banki do utrzymywania SPW (skarbowych papierów wartościowych) w swoich aktywach, które to instrumenty obniżają wartość aktywów stanowiących podstawę opodatkowania. Przyczynia się to m.in. do wzrostu udziału banków krajowych w strukturze posiadaczy SPW, kosztem spadającego udziału aktywnych nierezydentów. Konstrukcja podatku stanowi również czynnik negatywnie wpływający na aktywność banków na rynku wtórnym w obszarze transakcji warunkowych (sell/buy back i repo), z jednej strony ograniczając tenor zawieranych transakcji, z drugiej zaś w sposób bezpośredni ograniczając aktywność transakcyjną na rynku repo na koniec każdego miesiąca w celu ograniczenia ewentualnych skutków zawartych transakcji otwarcia na wzrost aktywów stanowiących podstawę opodatkowania.
Na dzień 31 grudnia 2020 r. łączna liczba uczestników rynku TBSP wyniosła 29 podmiotów (banki, instytucje kredytowe i firmy inwestycyjne),
W 2020 r. miały miejsce następujące zmiany w zakresie uczestnictwa na rynku TBSP:
- J.P. Morgan AG rozpoczął działanie jako Market Maker (w grudniu),
- Raiffeisen Bank International AG zakończył działanie jako Market Maker (w kwietniu),
- Getin Noble Bank zmienił status z Market Takera na Inwestora Instytucjonalnego (w maju).
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 roku na rynku Treasury BondSpot Poland odbyły się 252 sesje, podczas których zawarto 3.912 transakcji, a łączna wartość obrotu osiągnęła poziom 169 125,01 mln zł. Wartość obrotów w stosunku do roku 2019 spadła o 40,1%. Średnia wartość obrotu na sesji wyniosła 671,13 mln zł. Stosując podział na transakcje rynku kasowego i rynku transakcji warunkowych (typu BuySellBack/SellBuyBack oraz Repo Classic) w okresie sprawozdawczym ich udział w obrotach ogółem na TBSP kształtował się odpowiednio na poziomie 21,4% (36 189,11 mln zł) i 78,6% (132 935,90 mln zł).
Wartość obrotów na rynku Treasury BondSpot Poland [mld zł]
Obsługa emitentów obejmuje dopuszczanie i wprowadzanie do obrotu giełdowego oraz notowanie papierów wartościowych na rynkach organizowanych i prowadzonych przez Grupę GPW. Na koniec 2020 r. na GPW były notowane łącznie 806 spółek (433 na Głównym Rynku i 373 na rynku NewConnect), spośród których 54 spółki to emitenci zagraniczni.
Liczba spółek krajowych i zagranicznych – Główny Rynek
Liczba spółek krajowych i zagranicznych – NewConnect
Zmiana notowań indeksów sektorowych w 2020 r. [%]
Zmiana notowań indeksów sektorowych kształtowała się na różnych poziomach w zależności od branży. Najwyższą stopę zwrotu w 2020 r. zanotowały kolejno WIG-Górnictwo, WIG-Budownictwo i WIG-Informatyka.
Łączna kapitalizacja spółek krajowych i zagranicznych na obu rynkach akcji GPW wyniosła na koniec 2020 r. 1 089 mld zł.
W 2020 r. łącznie na obu rynkach akcji GPW odbyło się 21 debiuty giełdowe (z uwzględnieniem dwóch spółek, które przeniosły notowania z NewConnect na Główny Rynek), wobec 22 debiutów w roku poprzednim. Łączna wartość ofert IPO na obu rynkach akcji wyniosła w 2020 r. 9,6 mld zł, a wartość SPO – 4,7 mld zł.
Kapitalizacja spółek krajowych i zagranicznych – Główny Rynek i NewConnect [mld zł]
Wartość ofert IPO i SPO – Główny Rynek i NewConnect [mld zł]
Wartość nominalna nieskarbowych instrumentów dłużnych notowanych na Catalyst na koniec 2020 r. wyniosła 99,4 mld zł vs. 92,1 mld zł na koniec 2019 r. Na koniec 2020 r. na Catalyst notowanych było 455 serii nieskarbowych instrumentów dłużnych vs. 512 na koniec 2019 r.
Wśród emitentów, których instrumenty były notowane na koniec 2020 r., znajdowało się 34 samorządów lokalnych (vs. 27 w 2019 r.) oraz 80 przedsiębiorstw (vs. 99 w 2019 r.) i 8 banków spółdzielczych (vs. 14 w 2019 r.). Łącznie ze Skarbem Państwa, liczba emitentów na Catalyst na koniec 2020 r. wyniosła 128 wobec 145 na koniec 2019 r.
Sprzedaż informacji na rynku finansowym
GPW gromadzi, przetwarza i sprzedaje informacje dotyczące rynków finansowych prowadzonych w ramach Grupy Kapitałowej. Status GPW jako pierwotnego źródła danych o obrotach, jej silna marka i zdywersyfikowana działalność biznesowa pozwalają Spółce z powodzeniem docierać do różnych grup uczestników rynku z zaawansowanymi informacjami dostosowanymi do indywidualnych potrzeb.
Przychody ze sprzedaży informacji jednostki dominującej obejmują sprzedaż następujących informacji giełdowych lub produktów informacyjnych: danych czasu rzeczywistego i opóźnionych oraz danych historyczno-statystycznych w postaci codziennej prenumeraty przesyłanej za pośrednictwem serwisu internetowego lub poczty elektronicznej, wydawnictw w wersji elektronicznej, wyników kalkulacji indeksów oraz pozostałych kalkulacji. Oprócz danych z GPW, TGE, BondSpot i GPW Benchmark, w 2020 r. Spółka dostarczała dystrybutorom także serwis zawierający raporty emitentów notowanych na NewConnect i Catalyst.
Sprzedaż informacji odbywa się na podstawie odrębnych umów zawieranych z dystrybutorami serwisów giełdowych, z członkami giełdy oraz z innymi organizacjami, głównie instytucjami finansowymi. W ramach przychodów ze sprzedaży informacji Grupy ujmowane są również przychody ze sprzedaży serwisów informacyjnych BondSpot i GPW Benchmark.
Główne grupy klientów korzystających z informacji dostarczanych przez GK GPW:
- Dystrybutorzy informacji
Wyspecjalizowani dystrybutorzy danych przekazują dane udostępniane przez Spółkę inwestorom oraz innym uczestnikom rynku. Dystrybutorami są nie tylko tradycyjnie agencje informacyjne, lecz również firmy inwestycyjne, portale internetowe, firmy informatyczne oraz inne podmioty o zdywersyfikowanym portfolio usług.
Na koniec 2020 r. GK GPW posiadała dystrybutorów informacji w takich krajach jak: Austria, Belgia, Czechy, Dania, Estonia, Francja, Holandia, Irlandia, Niemcy, Norwegia, Stany Zjednoczone, Szwajcaria i Wielka Brytania.
Na dzień 31 grudnia 2020 r. klientami Spółki korzystającymi z serwisów informacyjnych GK GPW było 87 dystrybutorów danych, w tym 37 krajowych i 50 zagranicznych, mających abonentów korzystających zarówno z profesjonalnych, jak i z podstawowych zestawów danych.
Dystrybutorzy danych GK GPW [ilość]
Dystrybutorzy danych GK GPW w rozbiciu na kraje [ilość]
- Abonenci indywidualni i profesjonalni
GK GPW odnotowuje wzrost liczby abonentów czasu rzeczywistego we wszystkich kategoriach inwestorów.
Abonenci danych GK GPW [ilość]
- Firmy wykorzystujące dane GK GPW w non-display
W wyniku intensywnych działań akwizycyjnych GPW podpisała 22 umowy na dane typu non-display (wykorzystywane w handlu algorytmicznym, zarządzaniu ryzykiem, analizie ilościowej, wycenie portfela, systematycznych internalizatorach i innych aplikacjach niewizualizujących danych), w tym pierwszą umowę na wykorzystanie danych TGE do zarządzania ryzykiem.
Firmy wykorzystujące dane GK GPW w non-display [ilość]
Klienci non-display w rozbiciu na kraje [ilość]
- Dane przetworzone i wskaźniki
Oprócz danych czasu rzeczywistego i opóźnionych, GPW oferuje szeroką paletę zaawansowanych produktów informacyjnych o wartości dodanej, cenionych przez instytucje finansowe ze względu na możliwość zastosowania do celów analitycznych. Zestawy danych i wskaźników, zawierające zróżnicowane typy informacji, udostępniane są w pakietach dopasowanych do poszczególnych segmentów rynków finansowych, w przyjaznych dla użytkowników formatach.
W 2020 roku głównymi odbiorcami danych przetworzonych i wskaźników były przede wszystkim towarzystwa funduszy inwestycyjnych, banki, agencje informacyjne, towarzystwa emerytalne, domy maklerskie i towarzystwa ubezpieczeniowe.
Firmy wykupujące dane przetworzone i wskaźniki [ilość]
Firmy wykupujące dane przetworzone i wskaźniki – kraje [ilość]
Liczba dystrybutorów, ich abonentów oraz firm typu non-display, stan na 31 grudnia
| 2020 | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 | |
|---|---|---|---|---|---|
| Liczba dystrybutorów danych w czasie rzeczywistym | 87 | 83 | 78 | 52 | 51 |
|
krajowych |
37 | 37 | 36 | 27 | 27 |
|
zagranicznych |
50 | 46 | 42 | 25 | 24 |
| Liczba abonentów danych w czasie rzeczywistym, tys. | 397,0 | 206,3 | 247,9 | 244,4 | 224,4 |
|
liczba abonentów korzystających z profesjonalnych zestawów danych |
20,0 | 16,3 | 17,9 | 176,6 | 14,3 |
| Liczba firm wykorzystujących dane GPW w trybie non-display | 101 | 94 | 65 | 53 | 43 |
Rynek towarowy
Działalność Grupy GPW w obszarze rynku towarowego skoncentrowana jest w Grupie Towarowej Giełdy Energii, do której oprócz TGE należą również Izba Rozliczeniowa Giełd Towarowych oraz platforma OTC InfoEngine. Zakres działalności Grupy Towarowej Giełdy Energii obejmuje:
- prowadzenie rynków, na których przedmiotem obrotu są:
- energia elektryczna
- gaz ziemny
- uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych
- prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia energii elektrycznej, biogazu oraz świadectw efektywności energetycznej
- towary rolno-spożywcze (pszenica, żyto, kukurydza),
- prowadzenie Rejestru Świadectw Pochodzenia oraz Rejestru Gwarancji Pochodzenia,
- prowadzenie systemu raportowania danych transakcyjnych w ramach platformy RRM TGE,
- prowadzenie rozliczeń transakcji zawieranych na giełdzie towarowej.
Rynek obrotu
Obrót na rynkach towarowych prowadzonych przez TGE
Rynek energii elektrycznej
- Rynek Dnia Następnego i Bieżącego
Wzrost wolumenu obrotu w 2020 r. w porównaniu z rokiem 2019 o 2,8% pozwolił na ustanowienie rekordowego w historii notowań wyniku 34,8 TWh. Niedużemu spadkowi obrotów na Rynku Dnia Następnego towarzyszył dynamiczny rozwój Rynku Dnia Bieżącego.
Wolumen obrotu energią elektryczną na Rynku Dnia Następnego i Bieżącego [TWh]
- rynek terminowy energii elektrycznej w ramach platformy OTF od maja 2020 roku
W 2020 r. nastąpił wzrost wolumenu obrotu nie tylko powyżej poziomu z roku 2019 (o 6,8%), ale także w porównaniu z rekordowym dotychczas rokiem 2018 r. - o 5,0%. Obroty wyniosły w roku 2020 208,3 TWh, przy czym po raz pierwszy od roku 2016 większa część wolumenu przypadała na pierwszą połowę roku (112,4 TWh). Od maja rynek ten nie funkcjonuje już jako część Rynku Terminowego Towarowego, ale pod skrótową nazwą RTPE jako część Zorganizowanej Platformy Obrotu.
Wolumen obrotu na rynku terminowym energii elektrycznej [TWh]
Rynek gazu
- Rynek Dnia Następnego i Bieżącego gazu
- rynek terminowy gazu ziemnego w ramach platformy OTF od maja 2020 roku
Całkowity wolumen transakcji zawartych na rynkach gazu ziemnego w roku 2020 wyniósł 151,1 TWh, co oznacza wzrost r/r o 3,4% i jednocześnie najwyższy rezultat w historii notowań. Obroty roczne były rekordowe zarówno na rynku spot, jak i na rynku terminowym. Na Rynku Dnia Następnego i Bieżącego gazu (RDNiBg) wolumen wyniósł 25,8 TWh – o 14,0% więcej niż w roku poprzednim oraz o 5,0% więcej niż w rekordowym dotychczas roku 2016. Na RDNg wolumen wyniósł 19,9 TWh (wzrost r/r o 17,6% i najwyższa wartość w historii TGE), a na RDBg 5,9 TWh (wzrost r/r o 3,3%). O 1,5%, do rekordowego poziomu 125,3 TWh, wzrósł wolumen obrotu na rynku terminowym, od maja funkcjonującym pod skrótową nazwą RTPG jako część Zorganizowanej Platformy Obrotu. Rynek gazu w przeciwieństwie do rynku energii elektrycznej nie doświadczył dużego okresowego spadku zużycia związanego ze ograniczeniem działalności gospodarczej w kraju podczas stanów zagrożenia epidemicznego oraz epidemii.
Wolumen obrotu gazem ziemnym na Rynku Dnia Następnego i Bieżącego gazu [TWh]
Wolumen obrotu na rynku terminowym gazu ziemnego [TWh]
Rynek Praw Majątkowych
Na TGE funkcjonuje Rynek Praw Majątkowych (RPM) do świadectw pochodzenia dla energii elektrycznej wyprodukowanej:
- w odnawialnych źródłach energii bez wskazania konkretnej technologii wytwarzania, lecz z wyłączeniem biogazowni (PMOZE i PMOZE_A - zielone certyfikaty),
- z biogazu rolniczego (PMOZE-BIO – błękitne certyfikaty).
- Ponadto na RPM notowane są:
- prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia biogazu rolniczego (PMBG – brązowe certyfikaty),
- prawa majątkowe wynikające ze świadectw efektywności energetycznej (PMEF, PMEF roczne oraz PMEF_F – białe certyfikaty).
RPM jest elementem systemu wsparcia producentów energii z odnawialnych źródeł energii. Pozwala wytwórcom energii elektrycznej z OZE i biogazu oraz podmiotom, które uzyskały świadectwa efektywności energetycznej, sprzedać prawa majątkowe, a przedsiębiorcom energetycznym zobowiązanym do uiszczenia tzw. opłaty zastępczej lub do umorzenia świadectw pochodzenia, na które opiewają te prawa, wywiązać się z nałożonego na nich obowiązku.
Wolumen obrotu na Rynku Praw Majątkowych jest pochodną liczby certyfikatów wystawionych w Rejestrze Świadectw Pochodzenia: zwiększenie produkcji energii generuje obowiązek wystawienia większej ilości świadectw pochodzenia, a to z kolei generuje wzrost wolumenu świadectw pochodzenia (certyfikatów) dostępnych na rynku.
Dla instrumentów OZE (PMOZE, PMOZE_A oraz PMOZE-BIO) obrót sesyjny w 2020 r. wyniósł 10,2 TWh, a obrót pozasesyjny 16,8 TWh. Oznacza to sumarycznie wolumen blisko 27,0 TWh, co oznacza wzrost o 4,0% w stosunku do roku 2019. Wzrósł również wolumen wystawionych praw majątkowych OZE, do 22,3 TWh, co jest najwyższą wartością od roku 2017.
W 2020 r. znacznie zmalały obroty białymi certyfikatami (PMEF, PMEF-2019, PMEF-2020, PMEF_F). Wyniosły one łącznie 191,0 ktoe, co oznacza spadek rok do roku o 61,2%. Na sesjach było to 143,0 ktoe (spadek o 67,2%), a w transakcjach pozasesyjnych 48,0 ktoe (spadek o 15,1%). Głównym powodem dla niskich obrotów była przede wszystkim obniżona podaż certyfikatów, wynikająca z niskiego wolumenu wystawień nowych praw majątkowych (spadek o 46% rok do roku oraz o 40% względem roku 2018) oraz wysoka baza odniesienia z rekordowego jak do tej pory roku 2019.
Wolumen obrotu prawami majątkowymi do świadectw pochodzenia [TWh]
Rejestr Świadectw Pochodzenia (RŚP) jest systemem rejestracji oraz ewidencji:
- świadectw pochodzenia stanowiących potwierdzenie wytworzenia energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii (OZE),
- świadectw pochodzenia stanowiących potwierdzenie wytworzenia biogazu rolniczego i wprowadzenia go do sieci dystrybucyjnej gazowej,
- świadectw efektywności energetycznej stanowiących potwierdzenie, że realizacja przedsięwzięcia służyła poprawie efektywności energetycznej,
- praw majątkowych wynikających z wyżej wymienionych świadectw.
- Do głównych zadań RŚP należy:
- identyfikacja podmiotów, którym przysługują prawa majątkowe do świadectw pochodzenia,
- identyfikacja przysługujących praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia oraz odpowiadającej tym prawom ilości energii elektrycznej,
- rejestracja świadectw pochodzenia oraz wynikających z nich praw majątkowych,
- ewidencjonowanie transakcji zawieranych w obrocie prawami majątkowymi oraz stanu posiadania praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia,
- wystawianie dokumentów potwierdzających stan posiadania praw majątkowych w rejestrze, które następnie wykorzystywane są przez URE w procesie umarzania świadectw pochodzenia.
Wystawienia i umorzenia (RŚP)
OZE – zielone certyfikaty
W 2020 r. wolumen wystawionych zielonych certyfikatów wyniósł 22,3 TWh, czyli o 6,5% więcej niż w roku 2019 (21,0 TWh).
Wolumen wystawionych praw majątkowych do OZE [TWh]
Łączny wolumen umorzeń zielonych certyfikatów w 2020 r. wyniósł 24,4 TWh w porównaniu do 17,8 TWh w roku 2019. Odnotowano wyraźny wzrost umorzonego wolumenu również z powodu zwiększonego obowiązku umarzania świadectw pochodzenia z OZE (na rok 2020 – 20%; 2019 – 19%).
Wolumen umorzeń świadectw pochodzenia do OZE [TWh]
Efektywność energetyczna – białe certyfikaty
W 2020 roku wystawiono 120,1 tys. toe białych certyfikatów, co oznacza spadek o 46,4% rdr z poziomu 224,1 tys. toe. Wolumeny umorzonych białych certyfikatów w 2020 r. wyniósł 327,2 tys. toe, wobec 459,7 tys. toe w 2019 roku.
Liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia
Z końcem 2020 r. liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia wyniosła 4014 podmiotów. W 2020 r. członkostwo w Rejestrze Świadectw Pochodzenia uzyskało 124 firm (w 2019 r. 274 firmy).
Liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia na TGE
LICZBA CZŁONKÓW TGE
W 2020 r. na Rynku Towarów Giełdowych status członka posiadało 79 podmiotów, na Zorganizowanej Platformie Obrotu (OTF) 49, a na Rynku Instrumentów Finansowych 7 podmiotów.
W związku z uruchomieniem w maju 2020 roku Zorganizowanej Platformy Obrotu (OTF), TGE dokonała zmiany formuły szkoleń oraz egzaminów dla maklerów. Zakres nowego szkolenia objął najistotniejsze elementy przygotowujące uczestników do zawierania transakcji na wszystkich rynkach prowadzonych przez TGE. Pozytywny wynik egzaminu kończącego szkolenie jest poświadczany certyfikatem Maklera TGE, upoważniającym przedstawicieli członków Giełdy lub członków OTF do wpisania na listę Maklerów TGE oraz do reprezentowania w transakcjach na: Rynku Towarów Giełdowych, Zorganizowanej Platformie Obrotu oraz Rynku Instrumentów Finansowych, po spełnieniu pozostałych wymogów określonych w regulacjach obowiązujących na ww. rynkach.
W 2020 r. TGE przeprowadziła (w języku polskim lub angielskim) 3 szkolenia zakończone egzaminem, w których łącznie wzięło udział 38 uczestników. Dla osób posiadających uprawnienia maklera giełdowego na RTG lub RIF wydane na uprzednio obowiązujących zasadach, zorganizowano szkolenie uzupełniające. Ponadto z uwagi na związane z pandemią obostrzenia, TGE wprowadziła możliwości odbycia szkolenia za pośrednictwem środków komunikacji na odległość. W efekcie działań szkoleniowych w 2020 roku wystawiono łącznie 373 certyfikaty Maklera TGE.
Liczba członków TGE w latach 2015-2020
TGE prowadzi Rejestru Gwarancji Pochodzenia i organizuje obrót gwarancjami pochodzenia. Rejestr Gwarancji Pochodzenia (RGP) ruszył we wrześniu 2014 r. RGP umożliwia ewidencjonowanie energii ze źródeł odnawialnych oraz pozagiełdowy obrót korzyściami ekologicznymi, wynikającymi z jej produkcji. W przeciwieństwie do świadectw pochodzenia, gwarancje nie wiążą się z prawami majątkowymi ani z systemem wsparcia dla OZE – pełnią jedynie funkcję informacyjną. Nie istnieje również obowiązek zakupu gwarancji, ale mogą być one uzyskiwane przez podmioty, które chcą udowodnić, że dana ilość zużytej przez nie energii została wytworzona w źródłach odnawialnych. Od listopada 2014 r. TGE umożliwia także obrót gwarancjami pochodzenia energii.
Zgodnie z przepisami URE wystawia gwarancje pochodzenia, które następnie wczytywane są do systemu informatycznego Rejestru Gwarancji Pochodzenia prowadzonego przez TGE. Użytkownicy systemu mogą następnie handlować gwarancjami pochodzenia lub przekazywać je odbiorcom końcowym jako dowody zakupu energii ze źródeł odnawialnych.
W październiku 2019 r. rozszerzono RGP o moduł Gwarancji Pochodzenia z wysokosprawnej kogeneracji, co pozwoliło wczytać do systemu 3,4 TWh gwarancji kogeneracyjnych. W IV kwartale 2019 odnotowano także znaczący wzrost aplikacji o członkostwo w RGP co spowodowane jest dołączaniem instalacji fotowoltaicznych powstałych w wyniku wygranych aukcji.
W październiku 2019 r. rozszerzono RGP o moduł Gwarancji Pochodzenia z wysokosprawnej kogeneracji.
Na koniec 2020 r. w Rejestrze Gwarancji Pochodzenia działały 824 firmy, w 2020 r. przybyło 205 podmiotów (w 2019 r. status członka RGP otrzymało 180 podmiotów).
| Wystawione | Sprzedane | Przekazane | |
|---|---|---|---|
| TWh | GWh | GWh | |
| 2015 | 7,23 | 635 | 732 |
| 2016 | 12,3 | 591 | 702 |
| 2017 | 12,6 | 2548 | 2875 |
| 2018 | 17,0 | 16848 | 13645 |
| 2019 | 21,5 | 1 9138 | 14 693 |
| 2020 | 21,2 | 1 8323 | 13,776 |
RAPORTOWANIE DANYCH TRANSAKCYJNYCH – RRM TGE
TGE prowadzi usługę raportowania danych transakcyjnych zgodnie z wymogami REMIT i Aktów Implementacyjnych dla uczestników rynku energii i gazu od 7 października 2015 r. TGE rozpoczęła wówczas raportowanie zleceń i transakcji zawieranych za pośrednictwem zorganizowanych platform obrotu, natomiast 7 kwietnia 2016 r. raportowanie transakcji OTC. Raportowane są wszystkie wymagane informacje dla rynków energii elektrycznej i gazu zgodnie z Rozporządzeniem REMIT oraz Rozporządzeniem 1348/2014 Parlamentu Europejskiego.
Do końca 2020 r. odnotowano:
- 43 014 226 zaraportowanych operacji na zleceniach giełdowych,
- 19 424 858 zaraportowanych zleceń giełdowych,
- 7 645 507 zaraportowanych transakcji giełdowych,
- 275 125 zaraportowanych transakcji OTC,
- 300 120 raportów giełdowych wysłanych do systemu ARIS,
- 62 568 raportów OTC wysłanych do systemu ARIS,
- usługi raportowe dla 620 podmiotów - W ACER zarejestrowanych jest obecnie 689 podmiotów, co łącznie pokazuje, że raportujemy dane dla 90% uczestników polskiego rynku energii,
- dostęp do systemu RRM TGE posiada ponad 1950 użytkowników.
22 października 2020 r. TGE uruchomiła sprzedaż danych przetworzonych za pośrednictwem dedykowanej platformy „Analizy, Informacje, Raporty” (Platformy AIR). W 2020 roku udostępniono 28 produktów informacyjnych w formie odrębnych raportów dziennych i okresowych oraz zagregowanych pakietów danych, zawierających podsumowanie wyników sesji na poszczególnych rynkach, dostępnych w 3-mies. i 12-mies. subskrypcji.
Sprzedaż danych TGE czasu rzeczywistego była realizowana za pośrednictwem Giełdy Papierów Wartościowych do następujących podmiotów:
- 3 członków giełdy, udostępniających informacje rynkowe swoim klientom (Noble Securities SA, Dom Maklerski BOŚ, innogy Polska SA);
- 3 profesjonalnych dystrybutorów danych (Refinitiv, Bloomberg, Montel).
Wszystkie rynki prowadzone przez Towarową Giełdę Energii S.A. rozliczane są przez Izbę Rozliczeniową Giełd Towarowych S.A. (IRGiT). IRGiT posiada zezwolenie na prowadzenie izby rozliczeniowej i rozrachunkowej w rozumieniu Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, w ramach posiadanego zezwolenia pełni także funkcję giełdowej izby rozrachunkowej w rozumieniu Ustawy o giełdach towarowych. W 2020 roku IRGiT obchodziła 10-lecie swojej działalności operacyjnej.
W 2020 roku IRGiT świadczyła usługi rozliczeniowe jako giełdowa izba rozrachunkowa (GIR) dla towarów giełdowych będących przedmiotem obrotu na Rynku Towarów Giełdowych (RTG), Zorganizowanej Platformie Obrotu (OTF), oraz Rynku Towarów Rolno-Spożywczych, natomiast jako izba rozliczeniowa i rozrachunkowa (IRR) dla instrumentów finansowych będących przedmiotem obrotu na Rynku Terminowym Praw Majątkowych, oraz Uprawnień do Emisji CO2 będących przedmiotem obrotu na Rynku Instrumentów Finansowych (RIF).
W 2020 roku łączny wolumen rozliczonych transakcji z rynku energii elektrycznej wyniósł 705 TWh, łączny wolumen rozliczonych transakcji z rynków, gdzie przedmiotem obrotu jest gaz wyniósł 500 TWh, natomiast łączny wolumen rozliczonych transakcji w Prawach Majątkowych wyniósł 54 TWh. W 2020 roku IRGiT świadczyła usługi dla ponad 60 członków i uczestników bezpośrednich, oraz ponad 200 podmiotów działających za pośrednictwem domów maklerskich; przy wykorzystaniu modelu rozrachunku prowadzonego we współpracy z 10 bankami.
System gwarantowania rozliczeń
System gwarantowania rozliczeń organizowany i administrowany przez IRGiT ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa rozliczeń i rozrachunku dla wszystkich uczestników rozliczanych rynków, w szczególności poprzez zarządzanie ryzykiem kredytowym kontrahenta oraz przyjmowaniem odpowiednich pod względem poziomu oraz jakości zabezpieczeń. Funkcjonowanie systemu zapewnia wszystkim uczestnikom rynku wysoki stopień stabilności oraz pewność wykonania zawartych transakcji na pierwotnie ustalonych warunkach nawet w momencie niewywiązywania się przez jeden z podmiotów ze zobowiązań wynikających z zawartych transakcji, również w skrajnych warunkach rynkowych.
System prowadzony przez IRGiT bazuje na międzynarodowych standardach i zasadach zarządzania ryzykiem. W ramach zarządzania ryzykiem IRGiT uwzględnia szeroki wachlarz ryzyk, w tym ryzyka finansowe (tj. ryzyko kredytowe, płynności, rynkowe) oraz szereg ryzyk niefinansowych.
Na system gwarantowania rozliczeń składają się depozyty transakcyjne, depozyty zabezpieczające oraz fundusze gwarancyjne, z tytułu których członkowie izby wnoszą zabezpieczenia. Mają one na celu zabezpieczenie ryzyk wymienionych powyżej.
Depozyty transakcyjne funkcjonują w celu zabezpieczenia przepływów finansowych z tytułu dostawy fizycznej wynikającej z rozliczonych transakcji. Depozyty zabezpieczające uwzględniają element depozytów wstępnych oraz depozytów uzupełniających. Celem depozytów wstępnych jest zabezpieczenie potencjalnej przyszłej ekspozycji na ryzyko zmian cen na rynku w przypadku normalnych warunków rynkowych w przypadku niewypłacalności każdego z członków rozliczających. Metodologia wyznaczania depozytów wstępnych stosowana przez IRGiT oparta jest na modelu historycznego Value-at-Risk. Jednocześnie, celem depozytu uzupełniającego stanowiącego zagregowaną wartość wyrównania do rynku (tzw. mark-to-market) jest ograniczenie narażenia na ryzyko związane z bieżącymi wahaniami cen na rynku.
W ramach systemu zabezpieczeń IRGiT administruje Rejestrem Zabezpieczeń Niepieniężnych, w którym rejestrowane są zabezpieczenia wnoszone w celu pokrycia wymaganej wartości depozytów oraz funduszu gwarancyjnego. Model zakłada akceptację zabezpieczeń w formie gwarancji bankowych, uprawnień do emisji CO2 (EUA), praw majątkowych ze świadectw pochodzenia OZE (PMOZE_A). Uznawanie konkretnych form zabezpieczeń odbywa się po uwzględnieniu współczynników redukcji uwzględniających ryzyko zmiany wyceny zabezpieczenia w horyzoncie jego spieniężenia. Ponadto, w ramach każdego z elementów systemu funkcjonują limity koncentracji dla wnoszonych zabezpieczeń ograniczające ryzyko płynności.
Rok 2020 był kolejnym w którym IRGiT dążyła z jednej strony do optymalizacji poziomu kosztów ponoszonych przez uczestników rynku związanych z handlem giełdowym, a z drugiej strony do wzrostu poziomu bezpieczeństwa. W roku tym IRGiT wprowadziła również szereg zmian do modelu wnoszenia zabezpieczeń niepieniężnych, których celem było zwiększenie elastyczności modelu oraz zapewnienie optymalizacji kosztowej dla klientów IRGiT. W szczególności wprowadzona została możliwość wnoszenia gwarancji bankowych na pokrycie wpłat do Funduszu Gwarancyjnego. Nowy model pozwala na wniesienie do 60% wartości wpłaty do Funduszu Gwarancyjnego w formie gwarancji. Dodatkowe zmiany do modelu dotyczyły m.in. wprowadzenia możliwości wnoszenia gwarancji bankowych od banków z siedzibą poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przygotowania nowego wzoru gwarancji bankowej. Z dniem 1 września 2020 roku IRGiT wdrożyła model kompensacji międzyproduktowej depozytów wstępnych na Rynku Terminowym Produktów z dostawą energii elektrycznej. Zmiany w systemie zabezpieczeń stosowanym przez IRGiT wprowadzały możliwość uzyskania przez uczestników rynku nawet do 100% redukcji depozytów wstępnych w stosunku do modelu dotychczas obowiązującego. Wdrożenie kompensacji międzyproduktowej kończy pierwszy z dwóch etapów wdrożenia kompleksowego modelu kompensacji, rekomendowanego przez Komitet ds. Ryzyka przy IRGiT. Celem wdrażanych zmian jest zwiększenie efektywności modelu zabezpieczeń stosowanego przez IRGiT przy jednoczesnym zachowaniu obecnego wysokiego poziomu bezpieczeństwa prowadzonych rozliczeń.
W związku z wprowadzeniem ustawy o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, IRGiT w trakcie 2020 roku dostosowała system zabezpieczeń do wymogów ustawy. Zmiany w zakresie akceptowania przewidzianych w ustawie form zabezpieczeń obowiązywały do dnia 30 września 2020 roku.
System gwarantowania rozliczeń IRGiT udowodnił swoją efektywność w marcu 2020 roku, kiedy to europejskie rynki energii zmagały się z bardzo wysoką zmiennością spowodowaną wpływem na gospodarkę pandemii wirusa SARS-CoV-2. W związku z silnymi negatywnymi ruchami cen oraz ich wpływem na wysokość wymaganych zabezpieczeń z tytułu depozytów uzupełniających pojawiła się presja płynnościowa w stosunku do Członków Izby posiadających długie pozycje netto w kontraktach terminowych. Mając na uwadze informacje od jednego z Członków Izby, iż nie będzie on w stanie realizować w terminie swoich zobowiązań z tytułu zawartych transakcji, IRGiT podjęła niezwłocznie decyzję o ogłoszeniu jego niewypłacalności w rozumieniu Regulaminu Giełdowej Izby Rozrachunkowej (rynek towarowy) oraz zamknięciu wszystkich otwartych pozycji. W związku z faktem wystąpienia skrajnych ruchów cen na rynku terminowym, środki wniesione przez Członka Izby przed momentem ogłoszenia jego niewypłacalności nie były wystarczające do pokrycia wygenerowanych strat. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie Regulaminu Giełdowej Izby Rozrachunkowej (Rynek towarowy), zaistniała przesłanka wykorzystania środków pozostałych Członków Izby wniesionych do Funduszu Gwarancyjnego. Działając na rzecz Członków Izby, IRGiT podejmowała stosowne działania w celu odzyskania środków wykorzystanych z Funduszu Gwarancyjnego. Ostatecznie, w dniu 10 grudnia 2020 roku całość środków została zwrócona Członkom Izby, których wpłaty zostały wykorzystane.
Komitet ds. Ryzyka
W ramach systemu zarządzania ryzykiem w IRGiT działa Komitet ds. Ryzyka, który pełni rolę opiniodawczą oraz doradczą wobec IRGiT w sprawach dotyczących regulacji lub uzgodnień, które mają wpływ na zarządzanie ryzykiem związanym ze świadczeniem przez IRGiT usług rozliczeniowych, a przez to dotyczą bezpośrednio bezpieczeństwa i efektywności systemu gwarantowania rozliczeń. W skład Komitetu ds. Ryzyka wchodzą reprezentanci organizacji zrzeszających klientów IRGiT, przedstawiciel Towarowej Giełdy Energii S.A. oraz przedstawiciel IRGiT.
W roku 2020 Komitet ds. Ryzyka obradował czterokrotnie, w tym raz w trybie nadzwyczajnym. Efektami prac Komitetu jest szereg rekomendacji, które określają kierunek rozwoju systemu gwarantowania rozliczeń. Wyciągi z protokołów z posiedzeń Komitetu ds. Ryzyka publikowane są na stronie internetowej IRGiT.
Działalność rozwojowa IRGiT
W 2020 roku IRGiT kontynuowała działalność rozwojową, zgodnie ze strategią GK TGE oraz mapą projektów na lata 2018 – 2020, która uwzględnia również inicjatywy prowadzone w ramach realizacji strategii Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.
W roku 2020 roku IRGiT rozpoczęła rozliczanie nowych rynków prowadzonych przez Towarową Giełdę Energii - Zorganizowanej Platformy Obrotu (OTF), Rynku Towarów Rolno-Spożywczych, oraz nowego instrumentu wprowadzonego na Rynek Instrumentów Finansowych – Uprawnień do Emisji CO2.
Ponadto IRGiT realizowała w 2020 roku inne projekty; pośród najważniejszych z nich należy wymienić m.in. opracowanie modelu rozliczeń w ramach projektu Rynek SPOT (XBID, MNA, CORE - Interim Coupling, JAO), rozpoczęcie prac nad wdrożeniem nowej wersji systemu rozliczeniowego PCCP3, opracowanie i wdrożenie narzędzi dla usługi raportowania na rzecz uczestników IRGiT transakcji zawieranych na Rynku Terminowym Praw Majątkowych, czy opisany wyżej rozwój systemu zarządzania ryzykiem.
IRGiT wdrożyła także szereg rozwiązań w związku z panującą w 2020 roku epidemią COVID-19, takich jak dostosowanie systemów spółki do rozwiązań wprowadzanych dla uczestników rynku w ramach tzw. „tarczy antykryzysowej”, czy wprowadzenie rozwiązań technologicznych pozwalających na nieprzerwane i skuteczne świadczenie usług w reżimie pracy zdalnej i zapewniających bezpieczeństwo operacyjne.